هستند و مانند نوجوانى مىباشند كه آرزو دارد كودك ] « 1 » يك ساله‌اى كه حرف هم بزند برايش پيدا بشود . خوب اين آرزوست . آرزو هيچ وقت بر نوجوانان عيب نيست . ولى اين آرزو هيچ وقت محقَق نمىشود ، اگر بخواهد محقق بشود يك شرايط زيستى دارد كه تا آن شرايط زيستى محقق نشود امكان تحقق پيدايش فرزند نيست . اين [ بود ] سوسياليسم علمى به اين معنا كه اين آقايان مىگويند كه ماوراى آن را سوسياليسم تخيلى مىدانند . حال اين سوسياليسم علمى كه مىگويند يك مرحلهء مشخص از تاريخ است ، مىپرسيم چه مرحلهء مشخصى ؟ جواب مىدهند مرحلهء بعد از مرحلهء كاپيتاليسم . يعنى نوبت به سوسياليسم نمىرسد مگر آنكه كاپيتاليسم رسيده باشد و دورهء خودش را طى كرده باشد . بعد از دورهء كاپيتاليسم و آن تضادهاى درونى كاپيتاليسم است كه خود به خود منجر به سوسياليسم مىشود . اين است آن معنايى كه در جلسهء پيش گفتيم كه مىگويند مادر سوسياليسم كاپيتاليسم است و فقط در دامن اين مادر متولد مىشود و بس . و چون محرك اصلى تاريخ در همهء دوره‌ها - يعنى همان عاملى كه ما آن را به منزلهء پدر دانستيم - كه تاريخ را از به دو پيدايش به حركت درآورده و همين‌طور به حركتش ادامه مىدهد نهاد مادى جامعه است و بس و نهادهاى معنوى در محرّكيت تاريخ نقش ندارند و در واقع هيچ يك از نهادهاى معنوى پدر تاريخ و به وجود آورندهء تاريخ نيستند ، پدر تاريخ نهاد مادى جامعه يعنى نهاد اقتصادى است . اين است كه مىگوييم پدر سوسياليسم ماترياليسم تاريخى است و مادر سوسياليسم كه در دامن او متولد مىشود كاپيتاليسم است . نظريهء ما نقطهء مقابل اين نظريه نظريه‌اى است كه آن هم براى جامعه شخصيت و عينيت قائل است يعنى منكر شخصيت و عينيت جامعه نيست . البته ما با نظريه‌هايى كه منكر اين مطلب باشد كارى نداريم ، نظريه‌اى است كه حالا خودمان داريم مىگوييم و آن اين است كه جامعه داراى يك شخصيت و يك عينيت است و جامعه در تمام جنبه‌هاى خودش يك حقيقت متحول و متكامل است ( همين طور كه در آن نظريه هم آمده بود ) ولى جامعه يك حالت تعادل دارد مثل هر موجود زنده‌اى كه يك تركيب است و هر تركيبى اگر بخواهد باقى بماند يك حالت تعادل دارد - كه بهترين حالت آن تركيب حالت تعادلش است - و حالتهاى افراط و تفريط ( انحراف ) دارد كه تا يك حد معينى انحراف را از اين طرف و تا يك حد معينى انحراف را از آن طرف مىپذيرد و اگر از آن حد معين‌ها

--> ( 1 ) [ افتادگى از نوار است . ]